Klimatogram łączy dwa rytmy: przebieg średniej temperatury oraz miesięczne sumy opadów. Najbezpieczniej analizować je osobno, a dopiero później złożyć w jeden obraz klimatu. Dzięki temu nie zgadujesz typu klimatu po wyglądzie wykresu.

Co pokazuje wykres

Co dokładnie pokazuje klimatogram?

Najczęściej linia przedstawia średnią temperaturę powietrza w kolejnych miesiącach, a słupki — miesięczne sumy opadów. Osie mają różne jednostki, dlatego przed interpretacją sprawdź skalę po obu stronach wykresu. W zadaniu mogą pojawić się również nazwa stacji, wysokość nad poziomem morza, współrzędne lub roczna suma opadów.

°C

Temperatura

Poziom temperatur, najcieplejszy i najchłodniejszy miesiąc oraz roczna amplituda.

mm

Opady

Roczna suma, rozkład w roku, maksimum i minimum oraz długość ewentualnej pory suchej.

12

Rytm roczny

Położenie maksimum temperatury wskazuje porę lata, a układ obu zmiennych pomaga rozpoznać typ klimatu.

Zanim zaczniesz liczyćZanim zaczniesz liczyć, sprawdź jednostki, skalę i informacje o stacji.

Wysokość nad poziomem morza albo współrzędne mogą wyjaśnić cechę, która na samym wykresie wygląda nietypowo.

Kolejność analizy

Analizuj klimatogram zawsze w tej samej kolejności

  1. 01

    Ustal półkulę i porę lata

    Najwyższe temperatury w czerwcu–sierpniu sugerują półkulę północną, a w grudniu–lutym — południową.

  2. 02

    Oceń poziom temperatur

    Sprawdź, czy wszystkie miesiące są ciepłe, czy występuje zima termiczna i jak długa jest pora chłodna.

  3. 03

    Oblicz roczną amplitudę

    Odejmij najniższą średnią miesięczną od najwyższej. Duża amplituda często wskazuje silniejszy wpływ kontynentu, ale nie jest jedynym kryterium.

  4. 04

    Przeanalizuj opady

    Oceń ich sumę i rozmieszczenie: równomierne, z maksimum letnim, zimowym albo z wyraźną porą suchą.

  5. 05

    Połącz oba rytmy z położeniem

    Dopiero teraz nazwij typ klimatu i uzasadnij go co najmniej dwiema zgodnymi cechami.

Amplituda temperaturyTnajcieplejszego miesiąca − Tnajchłodniejszego miesiąca

Przykład: 18°C − (−7°C) = 25°C.

Ćwiczenie

Trzy modelowe profile klimatyczne

Przełącz profile i obserwuj cały układ. Nie szukaj jednego „magicznego” słupka — zestaw amplitudę, poziom temperatur i rozkład opadów w roku.

ĆwiczenieSpójrz na cały roczny układ temperatury i opadów
Co widać na wykresie

Duża roczna amplituda temperatury i maksimum opadów w półroczu ciepłym wskazują na silny wpływ kontynentalizmu.

To modele przygotowane do ćwiczeń. Nie przedstawiają danych z konkretnej stacji.
Morski

Mała amplituda temperatury, łagodne zimy i opady rozłożone względnie równomiernie.

Kontynentalny

Duża amplituda, mroźna zima, ciepłe lato i często wyższe opady w półroczu ciepłym.

Śródziemnomorski

Gorące, suche lato oraz łagodna i bardziej wilgotna zima.

Równikowy wilgotny

Wysokie temperatury przez cały rok, minimalna amplituda i brak wyraźnej pory suchej.

Monsunowy

Duża sezonowość opadów związana ze zmianą kierunku cyrkulacji monsunowej.

Okołobiegunowy

Niskie temperatury, bardzo krótki okres dodatnich wartości i niewielkie sumy opadów.

Jak zapisać odpowiedź

Jak uzasadnić rozpoznanie typu klimatu?

Odpowiedź „to klimat śródziemnomorski, bo jest ciepło” jest za szeroka. Wskaż cechy, które razem odróżniają ten profil od innych. Najlepiej, gdy jedna dotyczy temperatury, a druga opadów.

Odpowiedź zbyt ogólna

„Jest to klimat śródziemnomorski, ponieważ latem jest gorąco.”

Gorące lato występuje także w innych typach klimatu.
Odpowiedź kompletna

„Klimatogram przedstawia klimat śródziemnomorski, ponieważ najwyższe temperatury występują latem, a w tym samym okresie opady są bardzo małe; ich wyraźny wzrost przypada na chłodniejsze półrocze.”

Rytm temperatury + przeciwstawny rytm opadów.

Jeżeli polecenie wymaga wyjaśnienia, dodaj mechanizm. Na przykład letnia susza w klimacie śródziemnomorskim wynika z oddziaływania zwrotnikowego wyżu i osiadania suchych mas powietrza, a nie tylko z wysokiej temperatury.

Na co uważać

Najczęstsze błędy przy klimatogramach

01

Mylenie wysokości słupka ze skalą

Dwa podobne wizualnie wykresy mogą mieć inne wartości na osi opadów.

02

Pomijanie półkuli południowej

Grudniowe maksimum temperatury nie oznacza „anomalii”, tylko odwrócony układ pór roku.

03

Rozpoznawanie po jednej cesze

Duże opady albo ciepłe lato nie wystarczają bez analizy całego rytmu rocznego.

04

Opis zamiast wyjaśnienia

„Latem pada mniej” opisuje wykres. Zadanie może wymagać procesu odpowiedzialnego za tę zmianę.

05

Błąd w amplitudzie

Przy temperaturze ujemnej pamiętaj o nawiasie: 20 − (−10) daje 30, nie 10.

06

Brak odwołania do lokalizacji

Szerokość geograficzna, wysokość i położenie względem oceanu pomagają rozstrzygnąć podobne profile.

Najczęstsze pytania

Pytania, które często słyszę

Jak obliczyć roczną amplitudę temperatury?+

Od najwyższej średniej miesięcznej temperatury odejmij najniższą. Jeżeli minimum ma wartość ujemną, odejmowanie liczby ujemnej zwiększy wynik, np. 18°C − (−7°C) = 25°C.

Jak rozpoznać półkulę na klimatogramie?+

Sprawdź, w których miesiącach występują najwyższe temperatury. Maksimum w czerwcu–sierpniu zwykle wskazuje półkulę północną, a maksimum w grudniu–lutym — południową. Zawsze uwzględnij też położenie stacji, jeśli zostało podane.

Czy po samej amplitudzie można rozpoznać typ klimatu?+

Amplituda jest tylko jedną ze wskazówek. Połącz ją z poziomem temperatur, roczną sumą i rozkładem opadów, porą suchą oraz położeniem geograficznym.